Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης σήμανε την ιδεολογική νίκη της δύσης. Θεωρήθηκε ότι το πολιτικό και οικονομικό μοντέλο που ακολουθούσαν οι δυτικές χώρες είναι παράδειγμα προς μίμηση, αφού το αντίπαλο στρατόπεδο είχε ηττηθεί. Έτσι η διαδικασία φιλελευθεροποίησης, που είχε ξεκινήσει ήδη από την δεκαετία του ‘80 στις ΗΠΑ και την Βρετανία απέκτησε νέα δυναμική.
Από το χρηματο-πιστωτικό σύστημα διογκώνεται και σήμερα έχει αποκτήσει δυσανάλογη βαρύτητα. Η ιδεολογική κυριαρχία της αγοράς αντανακλάται στον τρόπο που μιλάμε για τις εξελίξεις. Το οικονομικό λεξιλόγιο δεν περιορίζεται αυστηρά στην σφαίρα που το αφορά, δηλαδή στην οικονομία, αλλά εκτός αυτης. Στην πολιτική, μιλάμε για τα πάντα σε όρους οικονομικούς και ωφελιμιστικούς.
Η αντίδραση της Ευρώπης στην παρούσα οικονομική κρίση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι επιλογές τόσο σε ευρωπαϊκο όσο και εθνικό επίπεδο αποσκοπούν στην “ικανοποίηση των αγορών” όπως αυτή μετράται από τα spreads, και κύρια έγνοια μας είναι οι αντιδράσεις των χρηματηστηρίων. Η Ελλάδα διασώθηκε για να ηρεμήσουν οι αγορές, και οι δηλώσεις των Ευρωπαίων και Ελλήνων δημοσίων λειτουργών έχουν σκόπο να κατευνάσουν τις αγορές. Δημοσίως, οι ευρωπαίοι πολιτικοί είναι εξοργισμένοι όχι με την στάση της Γερμανίας στην ΕΕ, αλλά με τις αντιδράσεις της κυρίας Μερκελ,η οποία αναστατώνει τις αγορές. Η Ιρλανδία πέρασε σκληρά μέτρα για να αποφύγει το ΔΝΤ και να ηρεμήσει τις αγορές, και τελικά κατέληξε στο ΔΝΤ για να ηρεμήσει τις αγορές. Το φαινόμενο είναι λυπηρό.
Ως ένα βαθμό οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι θύματα της ύβρεώς τους. Ο ακατάσχετος δανεισμός και η πίστη ότι το πάρτυ θα κρατήσει για πάντα, πίστη την οποία ο χρηματο-οικονομικός τομέας ενίσχυσε και οι πολιτικοί εκμεταλεύτηκαν – ήταν αναμενόμενο να καταλήξει με άσχημο τρόπο. Οι Ευρωπαίοι, αλλά και οι Αμερικάνοι έχουν τώρα δημιουργήσει ένα τέρας το οποίο θέλουν να συμμαζέψουν και δεν μπορούν. Οι Ευρωπαϊκές οικονομίες είναι τόσο εκτεθειμένες στις αγορές που έχουν καταλήξει δέσμιες τους. Οι διάδρομοι του χρέους στην Ε.Ε. είναι δαδαιλώδεις και αφορούν ποσά πολλαπλάσια του ΑΕΠ των χωρών μελών, χωρίς να υπάρχει κάποια δικλείδα ασφαλείας με την μορφή ρυθμίσεων.
Δεν υποστηρίζουμε ότι οι αγορές είναι κακό πράγμα. Τα αποτελέσματα που παράγουν οι αγορές είναι ανάλογα της ρύθμισής τους. Και κάθε εργαλείο αποφέρει αποτέλεσμα ανάλογο της χρήσης που του γίνεται. Αν αφεθούν ανεξέλεγκτες, έχουμε τα αποτελέσματα που είδαμε. Κατά παράδοξο τρόπο, οι αντιδράσεις των αγορών στην περίπτωση των χωρών του Νότου είναι ρεαλιστικές: όπως έχουν τα πράγματα αυτή τη στιγμή, οι χώρες αυτές θα οδηγηθούν τελικά στην χρεωκοπία. Το χειρότερο είναι ότι έχουν, μάλλον, δίκιο.
Πρώτη προτεραιότητα της Ευρώπης είναι η ρύθμιση των αγορών. Επιτέλους, δεν μπορεί ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα να είναι δέσμιο των αγορών χωρίς να μπορεί να επέμβει όταν αυτό γίνεται επιτακτικό, και δεν γίνεται τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να έχουν αφεθεί τόσο ελεύθερα που να εκβιάζουν χώρες και πολιτικούς. Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει να ξεφύγουμε από την λογική που υπαγορεύει ότι η λογική της αγοράς είναι η πιο αποδοτική λύση για κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής. Η λογική της αγοράς και το απόλυτο κριτήριο της αποδοτικότητας είναι κατάλληλα για ένα είδος οικονομικής δραστηριότητας, την εμπορική και ιδιωτική δραστηριοποίηση, και πρέπει να περιορίζονται εκει. Στην σφαίρα του δημόσιου βίου, εκεί δηλαδή που δραστηριοποιούμαστε συλλογικά, το οικονομικό κριτήριο είναι ένα μόνο από τα κριτήρια αλλά όχι το μοναδικό στην αξιολόγηση των πολιτικών επιλογών.
Follow us on: