Monthly Archive for July, 2009

Ο Μακιαβέλι, πατέρας του πολιτικού ρεαλισμού, είχε γράψει ότι η πολιτική πρακτική δεν εκπορεύεται από την ηθική, αλλά η ηθική υπαγορεύεται από την πολιτική πρακτική. Κάτι τέτοιο ίσως να είναι αναμενόμενο, ως έναν βαθμό. Δεν περιμένουμε τους πολιτικούς να είναι άγγελοι. Περιμένουμε να εξυπηρετούν το κοινό καλό, και αν αυτό γίνεται από προσωπικό συμφέρον, ας έχει. Τα κίνητρα δεν έχουν σημασία, όσο το κοινό καλό εξυπηρετείται

Αυτή η λογική όμως, γίνεται αστεία όταν τα προσχήματα που χρησιμοποιούνται για την προάσπιση των υιοθετούμενων πολιτικών επιλογών δεν πείθουν. Η διαμάχη που έχει ξεσπάσει για τις πρόωρες εκλογές με ενδιάμεσο όχημα την προεδρία της δημοκρατίας είναι ένα άριστο παράδειγμα.

Θα ήταν παράλογο να περιμένει κάνεις ένα κόμμα της αντιπολίτευσης να μην προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει έναν διαθέσιμο θεσμικό μηχανισμό ο οποίος εν δυνάμει μπορεί να το φέρει στην εξουσία. Τα κόμματα, κατά κανόνα, θέτουν πολιτικούς στόχους, και χαράσουν στρατηγική για να τους πετύχουν. Η ηθική είναι η “γαρνιτούρα” στο πολιτικό σκάκι. Το ΠΑΣΟΚ είδε ένα άνοιγμα και προσπαθεί να το χρησιμοποιήσει. Η Ν.Δ. θα έκανε το ίδιο.

Το αστείο είναι να βλέπουμε την Ν.Δ. να “παραπονιέται” για θεσμική εκτροπή, όταν επί κυβερνήσεως Καραμανλή δεν υπήρξε διάστημα ενός μηνός χωρίς σκάνδαλο. Η Ν.Δ. άλλωστε έκλεισε την βουλή για να μην κουβεντιαστούν αυτά τα σκάνδαλα. Είναι επίσης αστείο να βλέπει κανείς το ΠΑΣΟΚ να ταυτίζει εαυτόν με το εθνικό συμφέρον, όταν είναι φανερό ότι ούτε αυτό έχει την εμπιστοσύνη του πολίτη.

Οι τολμηρές πολιτικές επιλογές θέλουν θετικά αποθεματικά πολιτικού κεφαλαίου. Αν η Ν.Δ. είχε επιτελέσει έργο τότε ενδεχομένως να μπορούσε να μιλήσει για θεσμική εκτροπή προκειμένου να κερδίσει μία πολιτική διαμάχη. Αν το ΠΑΣΟΚ ήταν αξιόπιστη εναλλακτική, τότε ίσως να μπορούσε να μιλήσει για εθνικό συμφέρον. Όταν όμως τα δύο κόμματα πάσχουν σε εικόνα και είναι αποσυνδεδεμένα από την πραγματικότητα, καθίσταται πολύ δύσκολο να κάνουν ριψοκίνδυνες πολιτικές τοποθετήσεις με επιτυχία.

Στο βιβλίο του The Political Brain: The Role of Emotion in Deciding the Fate of the Nation ο πολιτικός επιστήμον και ψυχολόγος Drew Westen εξετάζει το ρόλο που παίζουν τα συναισθήματα στην πολιτική ζωή.

Τα συμπεράσματα του Westen είναι πολύ ενδιαφέροντα. Κεντρικό συμπέρασμα του βιβλίου είναι  ότι το ιδεατό μοντέλο του λογικού ψηφοφόρου, που αξιολογεί και συγκρίνει πολιτικούς ζυγίζοντας τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των προγραμμάτων τους, είναι ξεπερασμένο. Οι ψηφοφόροι τελικά δεν αποφασίζουν ποιον θα στηρίξουν βάσει της λογικής, αλλά θυμικά, ακόμα και αν είναι πεπεισμένοι ότι έχουν αξιολογήσει τους πολιτικούς λογικά. Μια ενδιαφέρουσα στατιστική που παραθέτει ο Westen για να στηρίξει αυτό το συμπέρασμα, δείχνει η συντριπτική πλειοψηφία του συνόλου των ερωτηθέντων μίας έρευνας, ψήφισαν τελικά τον υποψήφιο με τον οποίο ταυτίζονταν ψυχολογικά, ακόμα και αν οι ίδιοι είχαν υποδείξει ότι τους άρεσαν οι προτάσεις κάποιου άλλου υποψηφίου.

Τελικά, μας λέει ο Westen, ο καλός πολιτικός για να εκλεγεί, δεν χρειάζεται μόνο προτάσεις. Πρέπει να μπορεί να ενεργοποιήσει τα λεγόμενα “συναισθηματικά δίκτυα” στο κοινό, πείθοντας τους ακροατές του ότι ταυτίζεται μαζί τους. Για να το κάνει αυτό, πρέπει να μπορεί να δείξει ότι συμπάσχει με τους ψηφοφόρους, ότι είναι “εντάξει τύπος” και ότι ζει και μεγάλωσε σε παρόμοιες συνθήκες με αυτούς. Αυτό μπορεί να το πετύχει χρησιμοποιώντας λόγο με συναισθηματικό περιεχόμενο (με αναφορές σε οικογένεια, παρελθόν κλπ). Δεν είναι αδιανόητο ένας πολιτικός ο οποίος μπορεί να κάνει τα παραπάνω, αλλά δεν έχει κανένα απολύτως πρόγραμμα να προτιμηθεί από έναν εξαιρετικά καλό τεχνοκράτη ο οποίος όμως εμφανίζεται ως στεγνός και άχρωμος. Έτσι ίσως εξηγείται και το φαινόμενο των “λαοπλάνων” πολιτικών.

Τα συμπεράσματα αυτά είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα όταν χρησιμοποιηθούν για να ερμηνευτούν οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Επί μήνες, η Ν.Δ. εκτίθεται σε μεγάλα σκάνδαλα, κάθε ένα χειρότερο από το προηγούμενο. Όμως, ο κ. Καραμανλής, προσωποποίηση κατά πολλούς της ελληνικής λεβεντιάς και αβρότητας (και αδράνειας θα λέγαμε εμείς), δεν εισπράττει φθορά. Αντίθετα ο Γ. Παπανδρέου έχει δυσκολία να ακουστεί και να πείσει. Το στυλ του είναι πολύ διαφορετικό από του μέσου Έλληνα, και συνεπώς αδυνατεί να τον προσεγγίσει θυμικά. Έτσι έχουμε το παράδοξο αποτέλεσμα, οι δημοτικότητες των δύο  να παραμένουν σταθερές, με τον κ. Καραμανλή να προηγείται, ενώ τα ποσοστά των κομμάτων που οι δύο άνδρες ηγούνται κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις με το ΠΑΣΟΚ συνολικά να επωφελείται από την φθορά της Ν.Δ.