Archive for the 'Uncategorized' Category

Ορισμένοι σχολιαστές στον ελληνικό τύπο γράφουν ότι οι πιέσεις της τρόικας για αποδοχή των μέτρων και υπογραφή της συμφωνίας από όλους τους πολιτικούς αρχηγούς συνιστά προσβολή στη δημοκρατία. Ισχυρίζονται ότι κανένας εξωτερικός παράγοντας δεν μπορεί να αναγκάσει τους εγχώριους πολιτικούς δρώντες σε δεσμεύσεις οι οποίες δεν υπόκεινται σε δημοκρατικό έλεγχο.

Αυτό είναι εν μέρει αλήθεια. Η πίεση στην Ελλάδα είναι πρωτοφανής. Οι ξένοι εταίροι μας αξιώνουν υπογραφή πολύ σκληρών μέτρων χωρίς πολλά πολλά, την ίδια στιγμή που τα κοινοβούλια τους “κοσκινίζουν” το παραμικρό που αφορά το δανεισμό προς την Ελλάδα.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, η οποία αφορά την εικόνα των δικών μας διαπραγματευτών και την αξιοπιστία τους. Δύο χρόνια τώρα η Ελλάδα έχει περάσει πολύ λίγες μεταρρυθμίσεις. Στο δημόσιο δεν έχει πειραχθεί κανείς -γιατί το δημόσιο εκλέγει τις κυβερνήσεις. Παράλληλα, ο ιδιωτικός τομέας έχει χάσει χιλιάδες δουλειές. Δύο χρόνια μετά την κρίση, το βασικότερο, ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός, είναι πρακτικά στην ίδια κατάσταση με πριν. Οι λίγοι νόμοι που περνάνε για το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων είναι τίγκα στο παράθυρο. Οι Ευρωπαίοι προφανώς έχουν χάσει την πίστη τους ότι η Ελλάδα εννοεί αυτά που λέει και κάνει αυτά που δεσμεύεται. Ας μην τα κάναμε όλα. Ας κάναμε τα μισά και ας διαπραγματευόμασταν τα υπόλοιπα.

Η χώρα θέλει να λέει ότι ανήκει σε ένα πολύ αποκλειστικό club, την Ευρωζώνη. Αν έχει αξιώσεις να παραμείνει σε αυτό, θα πρέπει και να μάθει να φέρεται ανάλογα. Έλα όμως που οι πολιτικοί αρχηγοί δεν μπορούν. Αντί να παρουσιάσουν ένα ενωμένο μέτωπο, πλειοδοτούν στο ποιος φάνηκε πιο σκληρός στις διαπραγματεύσεις, χωρίς όμως να έχουν διαπραγματευτικό χαρτί. Ο Σαμαράς, ο οποίος συγκυβερνά και προσποιείται ότι δεν συγκυβερνά, πλειοδοτεί σε διαπραγματευτικό τσαμπουκά ενώ ο Καρατζαφέρης περιμένει το κείμενο στα ελληνικά. Στη συγκεκριμένη όμως συγκυρία, η ελληνική πλευρά δεν έχει πολλά βέλη στη φαρέτρα της. Το αποτέλεσμα είναι τραγικό: Δεν μπορείς να παριστάνεις τον δεινό διαπραγματευτή όντας εγκλωβισμένος σε αντιμνημονιακή ρητορική, τελικά να συνθηκολογείς σε όλα, και στο τέλος να σου λένε και ότι το δεύτερο πρόγραμμα είναι ακόμα στον αέρα.

Μπορεί λοιπόν η στάση της Τρόικα να είναι σκληρή και ανάλγητη, όμως υπάρχει και η άλλη πλευρά της εξίσωσης: ένα διαλυμένο κράτος που δεν λέει να κάνει πέντε πράγματα. Και ο γιαλός είναι στραβός και στραβά αρμενίζουμε. Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η Public Issue δημοσιεύει δημοσκόπηση σύμφωνα με την οποία ο Τσίπρας είναι ο δεύτερος δημοφιλέστερος πολιτικός αρχηγός. Και εις ανώτερα.

Το Βήμα είχε στην αρχή της προηγούμενης εβδομάδας μία online δημοσκόπηση με τίτλο “Μπορεί η αριστερά να προσφέρει εναλλακτική λύση;”

Τα αποτελέσματά της είναι πολύ ενδιαφέροντα:

Το αποτέλεσμα κάνει ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση λόγω του ότι οι παραδοσιακοί αναγνώστες του Βήματος δεν ανήκουν στο χώρο της δεξιάς. Εικάζουμε ότι στο δείγμα είναι και πολλοί απογοητευμένοι αριστεροί.

Το poll αυτό είναι ενδεικτικό της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η αριστερά στην Ελλάδα. Έχοντας επί χρόνια την ιδεολογική ηγεμονία, μπορούσε να θέτει τους όρους και να ορίζει την ατζέντα του δημόσιου διαλόγου, υψώνοντας παράλληλα ιδεολογικά σκιάχτρα σε κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης.

Σε αυτό το διάστημα η έννοια της δημόσιας σφαίρας και του δικαιώματος συμμετοχής σε αυτήν κατακρεουργήθηκαν. Τώρα που ήρθε ο λογαριασμός, η αριστερά, έχοντας εξαντλήσει το καύσιμό της, δεν έχει εναλλακτική πρόταση στην κρίση και απογοητεύει τους ψηφοφόρους της. Η χώρα δεν έχει περιθώριο για Κεϋνσιανές πολιτικές, όχι γιατί αυτές είναι ανεφάρμοστες, αλλά γιατί τον καιρό τον παχιών αγελάδων δεν βάλαμε τίποτα στην άκρη. Χρόνια τώρα, με δάνεια, χρηματοδοτούμε δημόσιες δαπάνες προς κατανάλωση και όχι προς επένδυση. Έτσι η πίτα δεν έχει μεγαλώσει και δεν μπορούμε να τα αποπληρώσουμε, αλλά δεν μπορούμε ούτε να υποτιμήσουμε το νόμισμα ώστε να εξάγουμε πιο εύκολα. Δεδομένου του ευρώ, η μόνη λύση είναι η αύξηση της παραγωγικότητας και η μείωση του εσωτερικού κόστους. Στο εγχώριο περιβάλλον προστίθεται το ιδιαίτερα δυσμενές για τη χώρα διεθνές περιβάλλον. Το μνημόνιο από τη μία προωθεί απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, τις οποίες η χώρα έπρεπε να έχει περάσει και χωρίς αυτό, αλλά η εφαρμογή του είναι μονομερής και ασυνάρτητη με την εξέλιξη της οικονομίας. Ακόμα πιο σημαντικό, οι πολιτικές που εφαρμόζει ευνοούν τις χώρες του βορρά οι οποίες θέλουν τα πλεονεκτήματα της οικονομικής ηγεμονίας της Ευρώπης χωρίς τις υποχρεώσεις της. Αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην δημοσιονομική συνθήκη που προωθούν οι Γερμανοί.

Το πολιτικό σύστημα δεν θέλει να αναλάβει καμία ευθύνη. Αντί να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για μεταρρύθμιση και τη διαπραγμάτευση της εφαρμογής των μέτρων, αντιστέκεται προσπαθώντας να κρατήσει το πελατειακό του σύστημα ανέπαφο. Η αριστερά δεν θέλει να ταυτιστεί ούτε με λιτότητα ούτε με επώδυνα μέτρα. Ως κυρίαρχη ιδεολογία (με τη δεξιά να ακολουθεί το παράδειγμά της κατά πόδας), προσπαθεί να διατηρήσει το μοντέλο ως είχε. Γι’ αυτό και ο Κουβέλης ναι μεν εισπράττει τις διαρροές του ΠΑΣΟΚ, αλλά επί του συγκεκριμένου δεν έχει καμία απολύτως πρόταση. Διότι λεφτά δεν υπάρχουν, και το ξέρουν όλοι πλέον, αλλά οι αριστερές πολιτικές τα απαιτούν. Ο Σαμαράς από την άλλη, μή θέλοντας να παραδεχτεί ότι δεν έχει να δώσει, έπαιξε “εθνική αντίσταση” στο μνημόνιο και ανακοίνωσε ένα ανεφάρμοστο οικονομικό σχέδιο στο Ζάππειο ΙΙ. Η επιλογή του  τον έφερε στην αστεία κατάσταση να συγκυβερνά προσποιούμενος ότι δεν συγκυβερνά, ώστε να μην εισπράττει φθορά από τα μέτρα.

Δυστυχώς, αυτό που πρέπει να μάθουμε σε αυτήν τη χώρα είναι ότι τα στοιχεία είναι η σταθερά του πολιτικού διαλόγου, και στην περίπτωση της Ελλάδας τα στοιχεία είναι αμείλικτα: δείχνουν ότι η χώρα θα βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση για πολλά χρόνια. Η στάση που θα τηρήσει ο κάθε πολιτικός χώρος βασιζόμενος στα δεδομένα αυτά είναι θέμα ιδεολογικού προσανατολισμού του. Όσο πιο δίκαιος ο καταμερισμός του βάρους των μεταρρυθμίσεων και όσο ευνοϊκότερη για την χώρα η διαπραγμάτευση, τόσο το καλύτερο. Όμως, η αριστερά πρέπει να αποφασίσει ότι ακόμα και στην περίπτωση που ξαναβρεθεί στην εξουσία μετά τις επόμενες εκλογές, θα πρέπει να πάρει αντιδημοφιλή μέτρα: λεφτά δεν υπάρχουν. Η δεξιά παρομοίως πρέπει να καταλάβει ότι και αυτή δεν θα μπορέσει να συνεχίσει χωρίς να αποκτήσει νέο, ικανό πολιτικό προσωπικό, και ότι αν κληθεί να κυβερνήσει, θα κυβερνήσει με την κρίση να πλανάται πάνω από τη χώρα, θέλει δεν θέλει. Ο καιρός τού “είμαι ασαφής για να εισπράττω” και του “κυβερνώ αλλά δεν συγκυβερνώ” έχει ήδη παρέλθει. Η χώρα χρειάζεται ικανή πολιτική στελέχωση, γιατί τα πράγματα είναι δύσκολα και εντός και εκτός αυτής.

Η Παραπολιτική δημοσιεύει εξ ολοκλήρου την ομιλία του Κώστα Σημίτη στο Ίδρυμα Heinrich Boll, με θέμα “Ελλάδα quo vadis;”

Η ομιλία είναι εξαιρετική. Δίνει μία συνολική εικόνα της κρίσης στην Ελλάδα, καταλογίζοντας ευθύνες τόσο στις πολιτικές ηγεσίες της Ελλάδας για τα λάθη και την αδυναμία διαπραγμάτευσης των όρων του μνημονίου, όσο και στις πολιτικές ηγεσίες των χωρών της βόρειας Ευρώπης, οι οποίες θεωρούν ότι στην ανάπτυξη είμαστε μαζί και στην ύφεση χώρια.

Τα ελληνικά ΜΜΕ όμως πήραν μία πρόταση της ομιλίας (και αυτή παραποιημένη), βγάζοντας την εκτός συμφραζομένων, προκειμένου να εξάγουν τα συμπεράσματα τα οποία τα ίδια ήθελαν αντί να αποπειραθούν να μεταδώσουν το απόσταγμα της ομιλίας. Ισχυρίστηκαν ότι ο Σημίτης είπε ότι ήταν “μοιραίο λάθος η προσφυγή στο μνημονίο”. Είναι τα ίδια ΜΜΕ που δεν αντιλήφθηκαν τον ερχομό της κρίσης, και αναπαρήγαγαν άκριτα τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης Καραμανλή ότι η Ελλάδα δεν διατρέχει κινδύνους γιατί δεν είναι εκτεθιμένη σε τοξικά προϊόντα.

Η παραποίηση είναι καταφανής αν δει κανείς όλη την παράγραφο, στην οποία ο Σημίτης αναφέρεται στο “μοιραίο λάθος”:

Οι συντάκτες του Μνημονίου είχαν παραλείψει επίσης να συναρτήσουν τους στόχους τους με τις πραγματικές εξελίξεις, να προβλέψουν δηλαδή ότι σε περίπτωση ύφεσης θα παρατείνεται αυτόματα ο χρόνος πραγματοποίησης των στόχων ή και θα περιορίζονται ορισμένες επιδιώξεις. Ήταν ένα πολιτικά μοιραίο λάθος. Η παράλειψη είχε ως αποτέλεσμα να εξακολουθεί το αρχικό σκληρό πρόγραμμα λιτότητας παρά την ύφεση που επήλθε και να επιτείνει κατά πολύ την ύφεση.

Είναι καταφανές ότι είναι πολύ πιο σύνθετο το πλαίσιο των γεγονότων στο οποίο αναφέρεται ο κ. Σημίτης.

Τα ΜΜΕ είναι το νευρικό σύστημα της δημοκρατίας. Είναι ελεύθερα να σχολιάζουν τα γεγονότα όπως θέλουν. Δεν έχουν όμως το δικαίωμα να παραποιούν τα γεγονότα με στόχο την τηλεθέαση, το εύπεπτο πολιτικό δίλεπτο, ή την πολιτική σκοπιμότητα.  Όταν μεταδίδουν γεγονότα καταφανώς παραποιημένα δημιουργούν μία ψευδή αίσθηση της πραγματικότητας. Και τότε μας πιάνει η κρίση στον ύπνο.

Το περίφημο πιστόλι της κυβέρνησης ΓΑΠ φαίνεται τελικά ότι το έφερε στο τραπέζι ο Λουκάς Παπαδήμος.

Θεωρούμε σωστή την διαπραγματευτική γραμμή που φαίνεται να ακολουθεί η κυβέρνηση του, ειδικά αφού προκύπτει – και με στοιχεία πλέον – ότι η κυβέρνηση ΓΑΠ δεν διαπραγματεύτηκε για να αποσπάσει υποχωρήσεις από την πλευρά της Τρόικας, ακόμα και αν λάβει κανείς υπόψιν το γεγονός ό,τι το διεθνές περιβάλλον ήταν τότε πολύ ηπιότερο από ότι είναι σήμερα.

Οι διαπραγματεύσεις όμως δεν γίνονται με την αγιαστούρα. Στον στίβο των διεθνών σχέσεων όπου οι διακρατικές σχέσεις καθορίζονται περισσότερο από την ισχύ και λιγότερο από το δίκαιο, η διαπραγμάτευση δεν είναι υπόθεση αλληλοκατανόησης και δίκαιου συμβιβασμού. Είναι μία διελκυστίνδα κατά την οποία ο καθένας προσπαθεί να πάρει όσα περισσότερα μπορεί μέχρι να βρει ισχυρή αντίσταση από την αντίθετη πλευρά. Επιπλεόν, είναι παιχνίδι μπλόφας, και γι’ αυτό η “τρέλα” είναι έγκυρη διαπραγματευτική τακτική.

Σε μία σημαντική συνέντευξη στους New York Times η οποία πέρασε στα ψιλά γράμματα στα ελληνικά μέσα, ο Παπαδήμος δήλωσε ότι (οι εμφάσεις στο κείμενο είναι δικές μας):

Mr. Papademos said that if Greece did not receive 100 percent participation in a program in which bondholders would voluntarily write down $130 billion from Greece’s unwieldy $450 billion debt,
the country would consider passing a law to require holdouts to take losses.

“It is something that has to be considered in the light of expectations about the degree of the participation to be achieved,” Mr. Papademos said. “It cannot be excluded. It is contingent on the percentage.”

Many private investors, like hedge funds, pension funds and banks, would just as soon see an involuntary default, because much of their holdings are insured through credit default swaps.

But European leaders are dead set against such a “credit event,” which could ignite a chain reaction with unpredictable and potentially catastrophic results for the world financial system.

Με άλλα λόγια ο Παπαδήμος έχει βάλει τις τράπεζες να τσακώνονται με τα hedge funds που δεν συμφωνούν με το κούρεμα. Οι τράπεζες καταλαβαίνουν ότι αν δεν δεχτούν όλοι ένα συμβιβαστικό επιτόκιο, υπάρχει περίπτωση να πάρουν πολύ λιγότερα από αυτά που είναι τώρα στο τραπέζι. Επιπλέον, η περίπτωση που η Ελλάδα προχωρήσει σε μονομερή αναδιάρθρωση θα θεωρηθεί credit event. Τότε οι τράπεζες θα αναγκαστούν να εξοφλήσουν τα ασφάλιστρα που έχουν αγοράσει τα hedge funds. Αυτή, φυσικά, είναι ανεπιθύμητη κατάληξη τόσο για τις τράπεζες οι οποίες θα καταρεύσουν, όσο και για τους Ευρωπαίους ηγέτες των οποίων οι κυβερνήσεις θα κληθούν να τις επανακεφαλαίοποιήσουν.

Φυσικά υπάρχει η απειλή και της δικής μας χρεοκοπίας. Στην παρούσα συγκυρία όμως η δική μας χρεοκοπία σημαίνει καταστροφή, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τους υπολοίπους, και αυτό οι εταίροι μας το ξέρουν. Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων.

Συχνά σε πολιτικές συζητήσεις για την κρίση, η κουβέντα καταλήγει στο εξής επιχείρημα: “Καλά, περιμένετε το πολιτικό σύστημα που μας έβαλε στην κρίση να μας βγάλει από αυτήν;”. Με άλλα λόγια, το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον είναι δυνατόν ένα πολιτικο σύστημα να προχωρήσει σε μεταρυθμίσεις οι οποίες θα σημάνουν τον θάνατο του πολιτικού προσωπικού που τις προωθεί. Μπορούν οι Έλληνες πολιτικοί να επιβλέψουν την πολιτική αυτοκτονία τους;

Ιστορικό ανάλογο πολιτικής αυτόκτονίας υπάρχει. Τον 18ο και το 19ο αιώνα οι Ευρωπαίοι μονάρχες αντιμετώπιζαν μία δυναμική και ανερχόμενη μεσαία τάξη, η οποία λόγω του αυξανόμενου της πλούτου, και ενδυναμωμένη ιδεολογικά από τα ιδανικά του διαφωτισμού, απαιτούσε ολοένα και περισσότερα πολιτικά δικαιώματα. Οι μονάρχες κατάλαβαν ότι αν δεν προχωρήσουν από μόνοι τους σε πολιτικές μεταρρύθμισεις, δίνοντας περισσότερα πολιτικά δικαιώματα στη αναδυόμενη τάξη και αναγνωρίζοντας σε πολιτικό επίπεδο την διαμορφούμενη κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα, η πολιτική (και φύσικη σε πολλές περιπτώσεις) εξόντωση τους ήταν σίγουρη.

Φυσικά, το πρόβλημα σήμερα δεν είναι το ίδιο. Οι δυναμικές της κρίσης όμως παραμένουν οι ίδιες: έχουμε αναδιατασσόμενες κοινωνικές δυνάμες και ένα όλο και πιο ρευστό εκλογικό σώμα.

Είναι καταρχήν αληθές ότι χωρίς κρίσεις, ριζικές αλλαγές δεν γίνονται. Όταν κάτι λειτουργεί – έστω και με πολλά προβλήματα – αναπτύσσεται αδράνεια και κανείς δεν είναι διατεθιμένος να κάνει τομές και να θίξει συμφέροντα. Σε καιρούς κρίσης, αντιθέτως, οι πολιτικές τομές είναι καταρχήν εφικτές, καθώς η κρίση τις κάνει πιο ευκολα πραγματοποιήσιμες: η πολιτική βούληση έχει μικρότερο πολιτικό κόστος καθώς η κοινωνία διαπιστώνει ότι κάτι πρέπει να αλλάξει, γεγονός που την κάνει πιο δεκτική.

Παρόλο που είναι πιο εύκολες οι τομές, στην Ελλάδα δεν έχουν πραγματοποιηθεί γιατί προαπαιτείται σύκγρουση με τα συμφέροντα που εκπροσωπούν τα δίκτυα καθε λογής κρατικοδίαιτων αλλα και συγκεκριμένες ομάδες ιδιωτών. Αν τα δίκτυα αυτά τα οποία απολάμβανουν παροχές δυσανάλογες της προσφοράς τους ξηλωθούν, τότε και οι πολιτικοί με τους οποίους έχουν χτίσει σχέση συναλλαγής θα βρεθούν εκτός βουλής. Αν οι μεταρρυθμίσεις προχωρούσαν, οι πολιτικοί σχηματισμοί θα παρέμεναν αλλά η στελέχωσή τους και το πρόγραμμα τους – και συνεπώς οι ομάδες που εκπροσωπούν – θα άλλάζε άρδην. Γι’ αυτό οι πολιτικοί στηλώνουν τα πόδια. Δύο χρόνια τώρα αντί το κυβερνόν κόμμα να προχωρήσει σε τομές, απλώς φορολογεί τις συνήθεις ομάδες των μισθωτών, οι οποίες όντας πολιτικά ανοργάνωτες δεν μπορούν να ασκήσουν πιέσεις ανάλογου μεγέθους με εκείνες των δημοσίων υπαλλήλων. Η επιμονή της κυβέρνησης να μην συρρικνώνει το δημόσιο δείχνει ότι η πολιτική τάξη είναι σε άρνηση, και προσπαθεί ακόμα να διατηρήσει το σύστημα το οποίο μέχρι τώρα εξασφάλιζε την επιβίωση της.

Δυστυχώς, η στρατηγική αυτή έχει κοντά ποδάρια. Κατά πρώτο λόγο είναι αντι-δημοκρατική: φορολογούμαστε όλοι για να εκπροσωπούμαστε όλοι, ανεξαρτήτως πολιτικής ταυτότητας. Αντιθέτως, αυτό το οποίο συμβαίνει στην πράξη είναι να φορολογείται μία ομάδα για να στηρίζεται μία άλλη επειδη η πρωτη έχει “άκρες” ενώ η δεύτερη όχι. Ακόμα και έτσι, όμως, χρήματα δεν υπάρχουν, οπότε τα ρουσφέτια δεν μπορούν να συνεχιστούν. Ο ιδιωτικός τομέας δεν αντέχει άλλη φορολογία, ώστε να παραμένει απείραχτο το δημόσιο. Συνεπώς, η κυβέρνηση θα αναγκαστεί τελικά εκ των πραγμάτων να έρθει σε ρήξη με τον δημόσιο τομέα, χωρίς όμως να έχει φροντίσει να δημιουργήσει καινούριες συμμαχίες με τον ιδιωτικό, τον οποίο χτυπάει προκειμένου να στηρίξει τις πολιτικές συμμαχίες του δημοσίου. Όσο η κυβέρνηση, και η αντιπολίτευση με την ανέξοδη και ανεύθυνή της ρητορική, αρνούνται να αντιμετωπίσουν αυτή την πραγματικότητα, τόσο πιο άγρια αυτή θα τους χτυπήσει την πόρτα.

Αν τα κόμματα δεν δημιουργήσουν νέες πλατφόρμες, ευθυγραμμισμένες με μία νέα εθνική στρατηγική, τότε κινδυνεύουν να διαλυθούν de facto μέσω της κάλπης. Όπως οι ευρωπαίοι μονάρχες, αν δεν αλλάξουν όπως επιβάλλουν οι καιροί, η αλλαγή θα τους παραμερίσει μόνη της.