Σε ένα ποστ του ο Ανέστης αναρωτίεται για τις αιτίες της δημοσκοπικής ανόδου του ΛΑΟΣ, και την ταυτόχρονη αμηχανία της αριστεράς. Γράφει ο Ανέστης:
Φυσικά ο Καρατζαφέρης είναι γνωστός καιροσκόπος και πολιτικός τυχοδιώκτης. Το να αποφασίσουμε όλοι μαζί οτι η ρητορία του και η στάση του είναι σχεδιασμένες για ψηφοθηρικούς λόγους στη βαθμιαία συντηρητικοποιούμενη ελληνική κοινωνία είναι το εύκολο.
Η δύσκολη εξίσωση όμως τώρα είναι να εξηγήσουμε πως η αριστερά που αποτελεί και το φυσικό καταφύγιο της διαμαρτυρίας των αδικημένων, φαίνεται να ξεμένει απο καύσιμα στην δημοσκοπική ανηφόρα.
[…] η παραδοσιακή Δεξιά ήταν πάντα κάπως σαν ένας “πατερούλης”: έβλεπε το Κράτος ως κτήμα της και τους πολίτες τους αντιμετώπιζε με πατερναλισμό […]
Και μετά ήρθε η Θάτσερ.
Κάπου εκεί, η Δεξιά αλώθηκε από τους νεοφιλελεύθερους και το πράμα στράβωσε χοντρά. Η Δεξιά σταδιακά έπαψε να είναι ο πατερούλης που μας προστάτευε και έγινε ένας άκαρδος γονιός που πέταγε τα παιδιά του έξω από το σπίτι, μπορούσαν-δε μπορούσαν να ζήσουν μόνα τους. Επίσης, κρατούσε για πάρτη της το εξοχικό, αλλά τη βασική κατοικία την έδινε κοψοχρονιά σε ξένους, διότι αυτή δεν μπορούσε άλλο να τη συντηρεί.
Είναι εξαιρετικά επίκαιρη η συζήτηση αυτή.
Εμείς νομίζουμε ότι οι παθογένειες της αριστεράς στην Ελλάδα οφείλονται ισόποσα σε ενδογενείς παράγοντες, όσο και σε εξωγενείς. Οφείλονται δηλαδή και στην εγχώρια νοθεία της αριστερής ιδεολογίας, αλλά και στην ιδεολογική κρίση της στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στην Ελλάδα νομίζω ότι η ίδια η αριστερά σπίλωσε το πρόγραμμα της (κοινωνικό κράτος, αλληλεγγύη κλπ). Το ισχυρότερο επιχείρημα για δεξιές στροφές το δίνει η κατάντια των θεσμών-οχυρών της αριστεράς: αρκεί να δει κανείς πως κατάντησαν τα συνδικάτα και οι διοικήσεις (με την συνενοχή όλων των κυβερνήσεων) την Ολυμπιακή, ή τις ΔΕΚΟ. Φυσικά όταν οι επιχειρήσεις αυτές ιδιωτικοποιούνται όλοι φωνάζουν για νεοφιλελεύθερο ξεπούλημα, αλλά αυτοί οι ίδιοι δεν είχαν φροντίσει να μην φτάσουν τα πράγματα στο σημείο να χρειαστούν ιδιωτικοποίησεις.
Παράλληλα οι λαϊκιστές της ακροδεξιάς κερδίζουν έδαφος και κατορθώνουν να λειτουργούν ως βαλβίδες εκτόνωσης της δυσαρέσκειας του κόσμου, εφευρίσκοντας αποδιοπομπαίους τράγους και στρέφοντας την μήνη του εναντίων κάθε λογής φανταστικού εχθρού. Η ευρωπαϊκή αριστερά κοιτάει αμήχανη ενώ η κοινωνία ρέπει προς τα άκρα – είτε το ακροδεξιό, είτε το ακροαριστερό. Το πολιτικό της σκέλος δεν έχει εκφράσει πρόγραμμα, γιατί δεν ακούει την σοβαρή διανόηση της. Και εκεί που η ευρωπαϊκή αριστερά είναι αμήχανη, η ελληνική αριστερά απλώς κωφεύει. Αντί να μάχεται για τον μεσαίο χώρο, μάχεται την λάθος μάχη με επαναστάσεις του χαβαλέ. Η αδυναμία της ελληνικής αριστεράς να ορθώσει λόγο είναι παρόμοια με της ευρωπαϊκής από την άποψη ότι και αυτή δεν ακούει την διανόηση της. Αλλά η ελληνική έχει το επιπρόσθετο πρόβλημα ότι από παραγωγός προοδευτικής πολιτικής έχει γίνει υπέρμαχος της απόλυτης συντήρησης και ενίοτε και της αντίδρασης.
Η κρίση της αριστεράς σχετίζεται επίσης με συστημικές αλλαγές που έχουν επέλθει από την χρυσή εποχή της σοσιαλδημοκρατίας, (δεκατετίες 1950 και 1960). Μετά τον Β’ Παγκόσμιο η Ευρώπη γνώρισε πληθυσμιακή έκρηξη και ταχεία οικονομική ανάπτυξη, βασισμένη κυρίως στην ανειδίκευτη εργασία. Οι αυξήσεις παραγωγικότητας ήταν ανάλογες με αυτές της πληθυσμιακής αύξησης, και η πίτα μεγάλωνε με αυξανόμενο μέρισμα για όλους. Αυτό αποτέλεσε γόνιμο έδαφος για προοδευτικά μέτρα και το κράτος πρόνοιας cradle-to-grave. Με την συναίνεση της δεξιάς τα κεκτημένα αυτά έγιναν ρήτρα του μεταπολεμικού κοινωνικού συμβολαίου. Οι συστεμικοί παράγοντες σήμερα λειτουργούν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ο πληθυσμός της Ευρώπης γηράσκει ταχέως και το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί (άρα τα ταμεία δεν έχουν τις ίδιες “αντοχές”). Σταδιακά άλλαξε η σύσταση της εργασίας από ανειδίκευτη σε ειδικευμένη με όλες τις συνεπακόλουθες αναδιαρθρώσεις στον εργασιακό τομέα. Οι ρυθμοί ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών επιβραδύνθηκαν την δεκαετία ’70, και γνωρίσαμε τον συνδυασμό ύφεσης/πληθωρισμού . Γι αυτό δεν ήταν υπαίτια η δεξιά, η δεξιά ήταν η απάντηση. Σε αυτό διαφωνώ με τον Khlysty: η Θάτσερ (παρόλο που το ιδεολόγημα της δεν μου είναι καθόλου συμπαθές) έκανε αυτό που κανείς άλλος δεν τόλμησε να κάνει σε μία εποχή που το κράτος δεν μπορούσε να στηρίξει το προηγούμενο επίπεδο δαπανών.
Όμως από το 1990 μέχρι σήμερα έχει αλλάξει και η δομή του διεθνούς συστήματος. Η πτώση της σοβιετικής ένωσης αφενός έριξε τον σοσιαλισμό σε ανυποληψία και αφετέρου έδωσε την ευκαιρία στην δεξιά να μετακινηθεί προς το κέντρο. Η δεξιά την δεκαετία του ’90 έκανε την έξυπνη στρατηγική κίνηση να προσεταιριστεί ορισμένα από τα άρθρα πίστεως της αριστεράς, πρώτα από όλα το κοινωνικό κράτος.
Όμως όπως η φύση απεχθάνεται το κενό, έτσι απεχθάνεται το κενό και η πολιτική. Η δεξιά στον μετά-Ψυχροπολεμικό τριουμφαλισμό της ενστερνιστήκε τον άκρατο οικονομισμό και του επέτρεψε να την κουρσέψει, με αποτέλεσμα την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Για εμάς η ευκαιρία της αριστεράς βρίσκεται στην παρούσα κρίση. Η κρίση αυτή (η οποία θα συνεχιστεί) αναπόφευκτα θα αναδείξει αδιέξοδα στα οποία η αριστερά θα πρέπει να δώσει απαντήσεις. Υπό αυτή την έννοια η συστημική στροφή προς τα δεξιά ενδεχομένως να δώσει νέα πνοή στην αριστερά.
Follow us on: