Ο πλούτος και η ένδεια των εθνών: η περίπτωση της Ελλάδας

Πρόσφατα διαβάσαμε ένα άρθρο του Θοδωρή Γεωργακόπουλου, με τίτλο “Κι Αν Η Ελλάδα Αξίζει Να Καταρρεύσει;”.

Στο άρθρο, ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος  εξετάζει την σύγχρονη Ελλάδα υπό το πρίσμα θεωριών που προσπαθούν να ερμηνεύσουν τους λόγους για τους οποίους οι πολιτισμοί ακμάζουν ή καταρρέουν. Είναι πολύ εύστοχο και αξίζει να διαβαστεί λόγω του μεγάλου εύρους του.

Ο Γεωργακόπουλος καταλήγει στον Mancur Olson, ο οποίος αναλύει την κατάρρευση και αναδόμηση κοινωνιών από αποκλειστικά οικονομική σκοπιά, και το επιχείρημα είναι πειστικό: ότι η Ελλάδα δεν αναπτύσσεται λόγω του ότι είναι μία οικονομικά συντηρητική κοινωνία με καρτέλ, συντεχνίες κλπ.

Ο Γεωργακόπουλος θα μπορούσε να έχει πάει την ανάλυσή του ένα βήμα παραπέρα. Καταλήγοντας στον Όλσον, εξηγεί τις οικονομικές αιτίες της κατάρρευσης. Όπως εξηγεί ο David S. Landes στο “The Wealth and Poverty of Nations: Why Some Are So Rich and Some So Poor”, πίσω όπως από τις οικονομικές αιτίες υπάρχουν συμπεριφορές που καθορίζονται από ένα αξιακό σύστημα. Αυτό το αξιακό σύστημα είναι στο κέντρο της οικονομικής ακμής (η παρακμής): κοινωνική ευσυνειδησία, η προδιάθεση για σκληρή δουλειά (το λεγόμενο work ethic) κτλ. Όταν αυτά είναι απόντα, τότε καταλήγουμε σε κοινωνίες όπως η σύγχρονη Ελλάδα. Με άλλα λόγια η οικονομική παρακμή είναι σύμπτωμα ενός παρακμάζοντος αξιακού συστήματος που δεν προωθεί την δημοκρατία, την εμπιστοσύνη και σεβασμό στους θεσμούς, τον σεβασμό προς τον πλησίον, την διάθεση για επιστημονική πρόοδο και την επιδίωξη της γνώσης.

Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα με τον Landes, ότι πολλές χώρες με φυσικό πλούτο είναι πάμπτωχες, ενώ άλλες, με πολύ λιγότερο φυσικό πλούτο είναι οικονομικά ισχυρές λόγω των αξιών που διέπουν τον δημόσιο βίο τους.